Buurtplein Overhoeks Amsterdam

Een openbare plek voor de hele buurt

Overhoeks groeit op het voormalige Shell-terrein aan de noordzijde van het IJ. Tussen de woongebouwen liggen groene buitenruimten en collectieve tuinen. Het Buurtplein voegt daar een plek aan toe die voor de hele buurt bedoeld is: om buiten te zitten, te spelen en elkaar tegen te komen.

Het ontwerp van Sant en Co brengt die functies samen in een parkachtige omgeving met gras, vaste planten en bomen. De natuurstenen lijn verbindt de verschillende plekken. Zitten, wandelen en spelen ontstaan langs dezelfde doorgaande vorm.

Van lage rand tot bank en fontein

De natuurstenen slinger verandert voortdurend van breedte en hoogte. Op sommige plaatsen ligt hij vrijwel gelijk met het maaiveld. Verderop komt de lijn omhoog en vormt hij een bank of rugleuning. Bij de fontein groeit dezelfde beweging uit tot een watervlak met spuiters.

Wij werkten mee aan de vertaling van dit ontwerp naar maakbare natuurstenen onderdelen. De overgangen zijn daarbij bepalend: bochten moeten vloeiend doorlopen, voegen op elkaar aansluiten en hoogteverschillen geleidelijk verlopen. Ook waar de functie verandert, blijft de lijn herkenbaar als één geheel.

Vrije vormen vragen om precies werk

Vrijwel ieder granieten element heeft een andere vorm. Sommige blokken wegen circa 3,5 tot 4 ton. Dat vraagt om een zorgvuldige uitwerking van productie, transport, fundering en plaatsing. De zware onderdelen moeten nauwkeurig aansluiten én hun positie op de Amsterdamse ondergrond behouden.

Wij brachten die aandachtspunten samen in de engineering. Niet alleen de vorm op tekening telt, maar ook wat er buiten met het natuursteen gebeurt. De randen en zitvlakken maken deel uit van een openbare plek die dagelijks wordt gebruikt, ook door spelende kinderen en bezoekers met een skateboard.

Eerst proefbouwen, daarna plaatsen

Het natuursteen werd in China geproduceerd. Voordat de elementen naar Nederland kwamen, werden de belangrijkste onderdelen daar proefopgebouwd: de fontein en de twee grote lussen van het natuurstenen lint. Zo konden wij de aansluitingen en het verloop van de vormen controleren voordat het werk op locatie begon.

Voor de complexe elementen werden gecodeerde kunststof mallen gemaakt. Daarmee werden onder meer radiussen, hoogtes en doorsneden gecontroleerd. De laatste bewerkingen vroegen vervolgens om het vakmanschap van de steenhouwers. Machines en mallen hielpen de vorm vast te leggen; de afwerking bracht de afzonderlijke blokken bij elkaar.

Water om mee te spelen

Bij de fontein loopt het natuursteen geleidelijk omhoog en ontstaat een watervlak met verschillende spuiters. Kinderen kunnen door het water lopen en spelen, terwijl ouders en andere bezoekers rondom de fontein zitten. Het water vormt daarmee een onderdeel van het dagelijks gebruik van het plein.

Voor de spuiters is gekozen voor schuimkoppen. Die geven een vol waterbeeld en beperken het spatten. Ook het geluid kreeg aandacht, omdat het plein tussen woningen ligt. De waterlaag vangt het vallende water op en helpt, samen met de schuimige stralen, een rustiger watergeluid te bereiken.

Samen het ontwerp overeind houden

Wij werkten in een bouwteam met Sant en Co, Amvest, de gemeente Amsterdam, Mouwrik Waardenburg en Vebego Groen. Iedere partij bracht eigen kennis in: van ruimtelijk ontwerp en civieltechniek tot groeiplaatsen, natuursteen en watertechniek.

Die samenwerking hielp om aanpassingen zorgvuldig af te wegen. Tijdens het traject veranderden onder meer de beschikbaarheid van materialen en de logistieke omstandigheden. Door samen naar alternatieven te kijken, bleven de natuurstenen hoofdvorm, de bomen in aantal en de fontein behouden. Zo bleef de gedachte achter het plein leidend bij de uitvoering.

Van aanleg naar onderhoud

Onder het plein bevindt zich een technische ruimte met een nat deel voor de waterbuffer en een droog deel voor besturing en zuivering. Het water wordt rondgepompt, gezuiverd en opnieuw naar de fontein gebracht. Wij verzorgden de watertechniek en onderhouden de installatie.

Daarmee loopt onze betrokkenheid door na de aanleg. De kennis van het natuursteen, het waterbeeld en de installatie blijft beschikbaar voor het beheer. Het resultaat is een plek waar de technische uitwerking het gebruik ondersteunt: kinderen spelen tussen de stralen en buurtbewoners verblijven rondom het water.